Veerkracht uit het Moeras
In de moerassen van Louisiana zwaait de deur van een dorpscafé even open voor nieuwe gasten. Flarden van swingende dansmuziek, met een accordeon en viool, wapperen naar buiten. Het is feest deze avond in die zompige Mississippi-delta, met zijn sliertig bemoste watercypressen en roerloos drijvende alligators.
In de moerassen van Louisiana zwaait de deur van een dorpscafé even open voor nieuwe gasten. Flarden van swingende dansmuziek, met een accordeon en viool, wapperen naar buiten. Het is feest deze avond in die zompige Mississippi-delta, met zijn sliertig bemoste watercypressen en roerloos drijvende alligators.
Zo’n sfeertje wordt het ook in de theatervoorstelling ‘Veerkracht uit het Moeras’ van de Delftse band d’Delff. Maar er is meer. Die muziekshow beschrijft óók hoe het zo is gekomen, wat de eeuwenoude, en nogal wrange ontstaansgeschiedenis is van cajun en zydeco. Die kraamkamer ligt in de swamps, de mysterieuze moerasgebieden ten westen van New Orleans. Daar werd deze ‘vrolijke tak van de blues’ geboren. Blues, met nu eens niet een gitaar in de hoofdrol, maar een accordeon.
“Eigenlijk zijn die cajun en vooral zydeco een wonder van kruisbestuiving”, zegt bandleider Henk de Kat. “Het gaat om een versmelting van de muziekstijlen van drie op zich heel verschillende bevolkingsgroepen, maar met één schrijnende overeenkomst: Alle drie zijn ze door wrede deportaties beland in die moerassen van Louisiana.”
De geschiedenis begint rond 1600, met de emigratie van Franse boeren en vissers uit het toen door koude winters en onderlinge oorlogszucht geteisterde Europa. Als de gelukszoekers van hun tijd trokken zij over de Grote Oceaan eerst naar Canada. In 1755 worden de nazaten van deze pioniers daar echter door Engelse troepen verjaagd. Ze worden onder meer verscheept naar Louisiana. Dat gebeurt nota bene door koloniale handjeklap afspraken in de eerder in Nederland gesloten ‘Vrede van Utrecht’ (1713).”
Vrede van Utrecht
De geschiedenis begint rond 1600, met de emigratie van Franse boeren en vissers uit het toen door koude winters en onderlinge oorlogszucht geteisterde Europa. Als de gelukszoekers van hun tijd trokken zij over de Grote Oceaan eerst naar Canada. In 1755 worden de nazaten van deze pioniers daar echter door Engelse troepen verjaagd. Ze worden onder meer verscheept naar Louisiana. Dat gebeurt nota bene door koloniale handjeklap afspraken in de eerder in Nederland gesloten ‘Vrede van Utrecht’ (1713).”
Via de haven van New Orleans belanden de verschoppelingen in de moerassen. Als boeren en vissers pakken ze daar ook weer hun op viool en gitaar gespeelde oude Franse volksmuziek op, zoals twosteps en walsen. Later mengt die Europese stijl zich met Afrikaanse blues. Die is afkomstig van de nazaten van slaafgemaakte katoenplukkers, die minstens zo wreed door Europeanen uit hún continent zijn gedeporteerd. En het derde ingrediënt in deze muzikale stoofpot is de percussie van de oorspronkelijke indianen in deze Mississippi-delta. Ook zij zijn slachtoffers van verdrijving, opnieuw door Europeanen, van hun jachtgebieden.
New Orleans
Via de haven van New Orleans belanden de verschoppelingen in de moerassen. Als boeren en vissers pakken ze daar ook weer hun op viool en gitaar gespeelde oude Franse volksmuziek op, zoals twosteps en walsen. Later mengt die Europese stijl zich met Afrikaanse blues. Die is afkomstig van de nazaten van slaafgemaakte katoenplukkers, die minstens zo wreed door Europeanen uit hún continent zijn gedeporteerd. En het derde ingrediënt in deze muzikale stoofpot is de percussie van de oorspronkelijke indianen in deze Mississippi-delta. Ook zij zijn slachtoffers van verdrijving, opnieuw door Europeanen, van hun jachtgebieden.
De Kat: “Rond 1900, als de in Oostenrijk uitgevonden accordeon ook in Louisiana is gearriveerd, ontstaat uit die opeenhoping van historische volks ellende een muzikale stoofpot, waaruit tóch optimistische klanken opborrelen. Dat worden de ‘cajun’, vooral gespeeld door blanken van Franse herkomst, en de veel meer naar blues neigende ‘zydeco’ van de creoolse bevolking met Afrikaanse roots. Beide muziekstijlen zijn om op te dansen, en dat wordt aan het eind van elke week volop gedaan. Nog altijd. En ja, dansen op zulke smeltkroesmuziek met zo’n geschiedenis erachter, dat is toch echt een blijk van menselijke veerkracht.”
North Sea Jazz
De Kat formeerde 45 jaar geleden de eerste Nederlandse band die zich liet inspireren door cajun en vooral zydeco. Met eigen composities was hij toen al een vernieuwende pionier in dat genre. Daarmee stond hij drie keer op het North Sea Jazz festival. Ook werd hij twee keer, door publiek en de internationale muziekindustrie, uitgeroepen tot ‘Beste bluesaccordeonist van Europa’.
Zijn band van nu, d’Delff, met de nieuwe theatervoorstelling ‘Veerkracht uit het Moeras’ een repertoire van vrijwel louter eigen, melodische composities. Rode draad in die collectie songs is het verhaal over de vier eeuwen oude en eigenlijk meedogenloze ontstaansgeschiedenis achter de nu zo feestelijke overkomende moerasblues. Zo is er natuurlijk aandacht voor de legendarische Clifton Chenier, telg uit een familie van Afrikaanse katoenplukkers en een indiaanse oma. Hij, de ‘BB King op accordeon’ en ‘King of the Zydeco’ uit Opelousas, wordt door de band geëerd met een bij optredens altijd ontroerend nummer. Dat is ‘Clifton’s LaLa’, met een tekst over het laatste concert dat deze legende in 1987 gaf in New York, kort voor hij eind dat jaar overleed.
Acadie
Meer in de blanke cajun-stijl is een song over die eerste emigratiegolf van Franse boeren en vissers, begin 1600, toen ze nog zo hoopvol naar hun ‘Acadie’ in Canada voeren. Met de ‘Tenderfoot Waltz’ komt ook de Texmex-stijl voorbij, Spaans georiënteerde accordeonmuziek langs de grenzen van Louisiana.
Dan de jongste verrassing in het repertoire. Die gaat over de invloed van de accordeon in Afrika zélf. Wat resulteert in een swingende song over de half verboden accordeon-jive, uit de apartheidsperiode van Zuid- Afrika. Voor onderzoek naar die geschiedenis heeft de Delftse band hulp gekregen van de koorleden van Ladysmith Black Mambazo.
Deze en andere nummers in het uitzonderlijk gevarieerde programma van ‘Veerkracht uit het Moeras’ worden driestemmig gezongen, beurtelings in het Frans en Engels.
Accordeon bas
d’Delff speelde eerder op tal van blues- en jazzfestivals in Nederland, en ook Duitsland, Frankrijk, België, Zwitserland en Engeland. Na corona heeft de band gekozen voor verdere verdieping van het eigen repertoire, en voor alleen nog concerten in wat kleinere zalen (100-150 man). Daarin komt de intimiteit van deze op rootsgevoel gebaseerde muziek het beste uit. Net als de sound van de band. Die is uniek, omdat op de accordeon ook alle baspartijen worden gespeeld. Voor zover bekend is er geen andere bluesband in de wereld met zo’n typisch, zompig basgeluid.
Fiddler
Drummer en muziekdocent Jeroen Elfferich speelt daarop in met jazzy ritme-variaties. Op wasbord, triangel en vooral op mondharmonica is Hans de Vries te horen, de vroegere voorman van de Nederlandse zydecogroep Louisiana Radio. Ook hij stond drie keer op het North Sea Jazz festival. Recent nog werd hij genomineerd als ‘Beste bluesharp-speler van Nederland’.
Vierde bandlid is Ferdinand Bakker, in de jaren zeventig leider/gitarist van de toen internationaal furore makende groep Alquin. Hij werd door muziekblad Oor uitgeroepen tot ‘beste gitarist van Nederland’. In d’Delff speelt Bakker nu welbewust op akoestische gitaar, en afwisselend ook op de cajun-viool.
Concerten
d’Delff geeft met het programma ‘Veerkracht uit het Moeras’ concerten van twee keer een uur. De reacties op de nieuwe show zijn lovend, de concerten zijn telkens snel uitverkocht. Het programma voor 2025 bevat weer nieuwe songs, die in theaters waar dat technisch mogelijk is worden voorzien van toelichtende filmbeelden.